هَٰذَا مِن فَضْلِ رَبِّي
2177 دفعه خوانده شده کد مطلب : 16352

نگاهی کوتاه به بازی نهنگ آبی

بسم الله الرحمن الرحیم

ماجرا از کجا آغاز شد؟
در اوایل ماه فوریه سال 2017، کشور روسیه اخبار تکان دهنده ای مربوط به یک بازی رایانه ای به نام "نهنگ آبی" که بستر آن شبکه های اجتماعی بود را منتشر کرد و خیلی زود این خبر به تیتر اول اکثر خبرگزاری های داخلی و خارجی تبدیل شد.
ظاهرا چهارچوب این بازی مرگبار، به این صورت طراحی شده بود که کاربران با عضویت در یک شبکه اجتماعی و ثبت نام برای انجام مراحل بازی، وارد چالشی بسیار خطرناک و مرگباری می شدند که در نهایت سرنوشتی جز خودکشی برای آن ها به ارمغان نداشت.

002

در همین راستا پلیس روسیه بلافاصله دست به کار شد و پس از تحقیق در شبکه های اجتماعی، موفق شد فردی به نام فلیپ لیس (Philippe Lis) را به جرم سازماندهی بازی نهنگ آبی و ایجاد گروه های مرتبط با آن دستگیر و وی را برای تحقیق بیشتر به بخش جنایی تحویل دهد.
اما نکته عجیب این بود که با وجود دستگیری گرداننده اصلی این بازی، "نهنگ آبی" همچنان در فضای مجازی فعال بود و "گروه های مرگ"، همچون قارچ های سمی در حال رشد و جذب نوجوانان برای انجام این بازی بودند! تا این که در فوریه سال 2017 یکبار دیگر خبرهایی مبنی بر تلاش چندین نوجوان برای خودکشی، نام "نهنگ آبی" را یکبار دیگر بر سر زبان ها انداخت.
به گفته نشریه روسی مدوزا (Medusa)، پس از اعلام این اخبار ناخوشایند، کمیته ای تحقیقاتی به همراه وزارت کشور روسیه، به عملکرد "گروه های مرگ" متمرکز شدند و در 17 فوریه، چهار هماهنگ کننده عمده "گروه های مرگ" در شمال اوستیا (Ossetia) بازداشت شدند.
چندی بعد کمیته تحقیقاتی، پرونده ای درمورد اقدام به خودکشی دو دختر نوجوان را به دایره جنایی تحویل داد که در آن از تحمیل فشار روانی افراد ناشناس از طریق حساب های شبکه های اجتماعی به دختران و به مخاطره انداختن سلامت آن ها پرده بر می داشت.
همزمان با رویدادهای روسیه، شیوع بازی "نهنگ آبی" و خودکشی چندین نوجوان در اوکراین هم خبر ساز شد و پلیس سایبری اوکراین، دو مورد مرگ در مناطق دونتسک (Donetsk) و ایوانو فرانکنویسک
(Ivano-Frankivsk) را گزارش داد.

004

علاوه بر این، اخبار روزافزونی درباره پیدایش و فعالیت "گروه های مرگ" نیز تقریبا هر روز از منابع مختلف منتشر می شد. پلیس در روز 15 فوریه در خرسون (Kherson) از خودکشی دو دختر 17 ساله جلوگیری کرد و واقعه ای مشابه با دو نوجوان در روز 19 فوریه در کیف (Kiev) رخ داد که خوشبختانه هر دو نوجوانان جان سالم به در برده و زنده ماندند.
در شهر دوبنو (Dubno) در منطقه ریونه (Rivne) نیز پلیس تعدادی از نوجوانان را که در گروه مربوط به "بازی های مرگبار" فعالیت داشتند شناسایی کرد و با اطلاع رسانی به خانواده آن ها، مانع ادامه فعالیتشان در این گروه شد. آخرین پرونده ای هم که در این مورد توسط مجریان قانون ثبت شد، در لوتسک (Lutsk) اتفاق افتاد که پلیس توانست مانع خودکشی یک نوجوان شود.
در این بین نکته بسیار مهمی که درمورد تمامی قربانیان ذکر شده بود، ارتباط بسیار ضعیف آن ها با خانواده، انزوای اجتماعی و عضویت در گروه های موسوم به "گروه های مرگ" بود.
طبق اظهارات سرگئی دمدوک (Sergey Demeduk)، رئیس پلیس سایبری اوکراین، پلیس در رابطه با مبارزه با "گروه های مرگ" با مشکلی جدی روبرو شده است؛ زمانی که پلیس گروهی را مسدود می کند آن ها با ایجاد گروهی جدید اقدام به عضوگیری کرده و دوباره به کار خود ادامه می دهند.
برای درک بهتر این موضوع کافیست تا در شبکه های اجتماعی با هشتگ # ... جستجویی انجام دهید تا نتایج تکان دهنده آن را مشاهده کنید. به معنای واقعی کلمه، در هر دقیقه یک شرکت کننده جدید جذب این گروه ها می شود. فقط در روز 12 فوریه، 13 هزار کاربر اوکراینی که جذب این گروه ها شده بودند شناسایی شدند.
گسترش روز افزون گروه های مرگ و انتشار اخبار پیرامون آن ها باعث شده بود تا والدین نگران، بارها و بارها با پلیس تماس بگیرند و درمورد نگرانی خود در رابطه با عضویت فرزندشان در بازی نهنگ آبی صحبت کنند. اما پلیس در تحقیق از این خانواده متوجه شد که بیشتر فرزندان آن ها به هیچ وجه در بازی نهنگ آبی ثبت نام نکرده بودند و فقط از نام آن و تمایل به خودکشی، برای باجگیری و سوء استفاده از والدین خود بهره می بردند.
اما در این بین نباید از یک حقیقت مهم غافل ماند و آن وجود چالش های ویروسی شکلی است که در شبکه های اجتماعی به صورت قارچ گونه مدام در حال افزایش هستند و می توانند به راحتی مخاطبان نوجوان خود را با مخاطرات خطرناک مواجه کنند.
چالش هایی که نظیر آن ها را در دنیای واقعی هم تجربه کرده ایم. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که گهگاه نامه ای درب منزل بیابید که در آن از شما خواسته شده که محتوای نامه را چندین و چند بار کپی کرده و آن را برای دیگران ارسال نمایید و در غیر این صورت اتفاقات ناگواری گریبانگیر شما یا خانواده شما خواهد شد. درست نظیر همین رویداد در فضای مجازی هم وجود دارد که فرد یا گروهی خاص با تهدید نوجوانان قربانی و ایجاد بار روانی بسیار زیاد، آن ها را وادار به انجام کارهای مختلف کرده و در نهایت، موجبات خودکشی این افراد را فراهم می کنند.

005

این موضوع در بازی "نهنگ آبی" کمی جدی تر است و مجموعه ای از چالش های پراکنده موجود را یکجا و پکیج شده شامل می شود. شما برای شرکت در بازی، باید یک هشتگ # با مضمون خاص را در صفحه خود در شبکه اجتماعی به اشتراک بگذارید. هشتگ اغلب همراه با یک نشانه خاص و از پیش تعیین شده است. عباراتی مانند:
# خانه آبی ای که در امواج ایستاده است
# نهنگ آبی ای که در ابرها شناور است
# نهنگ بودن را به من بیاموز
# منتظر دستورات هستم، من آماده بازیم

بازی بلافاصله پس از انتشار پیام آغاز می شود. به گفته بازیکن ها، کاربر در تمام مدت انجام بازی با فردی به نام "مربی" در ارتباط است و دستورات لازم را از او دریافت می کند. این فرد معمولا از یک حساب کاربری غیر قابل شناسایی و هویتی مجهول استفاده می کند.
قوانین اولیه ای که از طرف مربی مطرح می شوند بسیار ساده هستند:
1- درباره این بازی به هیچ کس چیزی نمی گوییم
2- همیشه وظایف خود را انجام می دهیم، حال هر چه که باشد.

003

شکست در هر یک از ماموریت های محوله از طرف مربی، باعث ایجاد محرومیت دائمی کاربر از بازی شده و برای فرد شرکت کننده عواقب بدی پیش بینی می شود.
بازیکن با آگاهی از این موضوع، همه مسئولیت ها را به عهده گرفته و طی پروسه ای 30 تا 50 روزه در یک آزمون سخت شرکت می نماید. (احتمالا انتخاب عدد 50 ارتباطی با کتاب "50 روز قبل از خودکشی من" داشته باشد. حال آن که عده زیادی از شرکت کنندگان- قربانی این کتاب را مطالعه کرده بودند.)- 50 Days Before My Suicide
لیست وظایف کاربر هم در ابتدا بسیار ساده و چالش برانگیز به نظر می رسند:

001

بازیکن ابتدا باید تصویر خود به همراه تاییدیه قوانین را برای مربی ارسال نماید. سپس دستورات به صورت روزانه برای بازیکن ارسال می شود و نتیجه آن باید به صورت روزانه برای مربی ارسال گردد. برخی از ماموریت های ابتدایی بازی عبارتند از:
1-تماشای روزانه فیلم های ترسناک معرفی شده از طرف مربی
2- درج تصویر نهنگ روی بازو
3- رفتن به بالای سقف آسمان خراش
و آخرین کار خودکشی است.
اگر کاربری تصمیم بگیرد پیش از اتمام ماموریت ها بازی را ترک کند، "مربی" به او وعده می دهد که به خانه اش می آید و والدینش را می کشد. برای واقعی تر شدن این تهدید، مربی با استفاده از سیستم مکان یاب و ارسال آی پی بازیکن، اقدام به مستند سازی تهدیداتش کرده و نوجوان ناآگاه که غافلگیر شده، تن به خواسته های وی می دهد.
در یکی از بازپرسی های پلیس اوکراین یکی از قربانیان اعتراف کرد که همکلاسی برادر کوچکترش عضو بازی "نهنگ آبی" بوده و به دلیل چنین تهدیدی جرات ترک بازی را نداشته است.

البته نهنگ آبی تنها بازی خطرناکی نیست که نوجوانان را به انجام عملیات مرگبار دعوت می کند. در میان نوجوانان بازی هایی با عنوان "بدو یا بمیر" (Run or Die) رواج دارد که بسیار خطرناک تر از بازی ای چون نهنگ آبی هستند. مثلا در این بازی از بازیکن خواسته می شود تا با دویدن برخلاف حرکت اتومبیل ها در اتوبان و تهیه فیلم، آن ها را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارند و لایک دریافت کنند. لایک بیشتر نشان شجاعت بیشتر و در نتیجه برنده شدن در بازی محسوب می شود.
با توجه به اخبار منتشر شده از خطرات بازی "نهنگ آبی"، ترس از این بازی در میان خانواده ها ترسی منطقی و جدی به نظر می رسد. اما با این وجود، برخی از روانشناسان بر این باورند که خطرناک بودن بازی "نهنگ آبی" تنها بخشی از افسانه های شهری است و بر تعداد خودکشی نوجوان تاثیری ندارد.
به نظر آن ها داستان های وحشتناکی که در آن بازی "نهنگ آبی" به خودکشی می انجامد، صرفا یک افسانه شهری کلاسیک اغراق شده است.
پس از انتشار اخبار رسمی اتفاقات مرگبار پیرامون بازی "نهنگ آبی" در رسانه های روسیه، نوایا گازتا (Novaya Gazeta) محقق برجسته امور اجتماعی تصمیم گرفت تا از حقایق موجود درمورد این بازی پرده برداشته و حواشی مرگبار این بازی را از منظر اجتماعی نیز مورد بررسی قرار دهد.
پس از بررسی های اولیه، مشخص شد که بسیاری از این رویدادها، درمورد روابط مرگباری بودند که در شبکه های اجتماعی شکل گرفته اند و این روابط، نتیجه ای غیرمستقیم و حتی بی ربط با بازی "نهنگ آبی" و افزایش تعداد خودکشی نوجوانان در روسیه داشتند.
دیمیتری گروموف (Dmitry Gromov)، پژوهشگر پیشرو در موسسه قومی و انسان شناسی آکادمی علوم روسیه و دارای مدرک دکترای علوم تاریخی نیز معتقد است که داستان های مربوط به خطرناک بودن "نهنگ آبی" نوعی افسانه است.
اپیدمی شایعات (از جمله آن هایی که بر اساس نوع افسانه های شهری ساخته شده اند) بر اساس ترس های موجود در جامعه شکل می گیرند. با یک تحقیق ساده در روسیه شما می توانید با علاقه نوجوانان به موضوع خودکشی مواجه شوید. اما باید درک کنیم که جوانانی که علاقه مند به خودکشی هستند، در اکثریت قریب به اتفاق، به هیچ وجه به عواقب آن اهمیتی نمی دهند.
اقدام به خودکشی برای نوجوان، چیزی شبیه به داستان های ترسناک وسوسه کننده است که اقدام به آن می تواند به موضوعی مهم و قابل فخر، در میان همسالان آن ها تبدیل شود. به اعتقاد گروموف این اتفاق برای نوجوانان، به نوعی بخشی از روند تسلط آن ها بر جهان پیش رویشان محسوب می شود.
به گفته کمیته آمار دولتی اوکراین، نوجوانان عمدتا بیشتر از سایر گروه های جمعیتی اقدام به خودکشی می کنند، اما این گروه های مرگ نیستند که آن ها را به این سوق می دهند، بلکه عمده دلیل اکثر اقدام به خودکشی ها کمبود توجه والدین ذکر شده است.
همچنین طبق آمار منتشر شده در کمیته آمار دولتی اوکراین، تعداد خودکشی های ثبت شده 22 نفر در هر 100000 نفر (میانگین در جهان 14.5 در 100000 نفر) است. بیشترین اقدام به خودکشی را - نوجوانان زیر 14 سال دارند و این آمار شامل مواردی از خودکشی های شکست خورده نیز هست که، طبق گزارش روانشناسان، این تعداد 6-7 مورد در هر 100 هزار نفر است.

007

به طور قطع در تصمیم گیری برای خودکشی، وضعیت اجتماعی یا سطح رفاه خانواده ها نقش مهمی ایفا نمی کند، زیرا اغلب، تلاش داوطلبانه برای ترک زندگی توسط فرزندانی با ذهنی سالم و مرفه انجام می شود.
در میان کودکانی که اقدام به خودکشی کرده اند، 60٪ بچه ها از خانواده های عادی هستند. تقریبا 70٪ از خودکشی ها توسط کودکانی با ذهنی سالم انجام شده است.
در نتیجه تجزیه و تحلیل واقعیت های غم انگیز، می توان علت اغلب خودکشی کودکان را کمبود ارتباط با عزیزان و کمبود توجه ذکر کرد.
یکی از دلایل بسیار مهم در بروز چنین رویدادهایی را می توان شتاب سریع ریتم زندگی و عدم اختصاص زمان از سوی والدین برای کودکان و حل مشکلات آن ها دانست. در نگرش سنتی به مشکلات کودکان، بزرگسالان مدام با یادآوری دوران کودکی خود، بر این باورند که آن ها هم چنین دورانی را سپری کرده اند و فرزندانشان نیز با سلامت از این دوره عبور خواهند کرد، حال آن که آن ها از تاثیرات مخرب تلویزیون، سینما و اینترنت در عصر حاضر غافل شده اند.
مدیر صندوق خیریه انجمن فرهنگ جهانی در مقاله ای به این موضوع می پردازد و بیان می دارد:
مشکل این است که در اکثر مواقع نوجوان نمی تواند نقش فاعلی خود را که موجب تنهایی وی می شود پذیرا باشد و با آن کنار بیاید. به همین دلیل زندگی در دنیای واقعی برای وی به نوعی شرکت در یک بازی با توانایی انجام مجدد محسوب می شود و سعی می کند با هر تنش منفی (برخورد خشن معلم، درگیری با همکلاسی ها و...) یکبار دیگر شانس خود را برای شروع مجدد امتحان نماید. گاهی اوقات نیز خودکشی عاملی برای بیان خود و یا به عبارت بهتر خودنمایی و دیده شدن از سوی نوجوانان محسوب می شود، اتفاقی که نظیر آن را در بازی های گروه های مرگ می توان مشاهده کرد.
با توجه به مباحث مطرح شده و با توجه به شواهد موجود، نمی توان به طور قطع یک بازی خاص را عامل مرگ و خودکشی نوجوانان بیان نمود و باید به دنبال صدها دلیل دیگر برای رسیدن به مرز خودکشی بود. باور نادرستی که متاسفانه در ماه های اخیر موجبات دغدغه و ناراحتی والدین ایرانی را فراهم کرده و متاسفانه عدم آگاهی مسئولان و اتخاذ تصمیمات احساسی، به این مسئله دامن زده است.

حال ببینیم که آیا بازی نهنگ آبی در ایران هم قربانی گرفته است؟
همانطور که در بالا هم ذکر شد، بازی نهنگ آبی ماهیتا به زبان روسی تهیه شده و هیچگاه به زبان های دیگر ترجمه نشده است.
این بازی در شبکه های اجتماعی فعال بوده و برای انجام آن نیاز است تا بازیکن در گروه های خاص عضویت داشته باشد، که این مورد هم نیاز به تسلط کامل به نوشتار و گفتار روسی و توانایی چت به این زبان را دارد.
کاربر برای انجام بازی نیازمند است تا فرم تاییدیه ای را پر کرده و آن را برای مربی ارسال نماید. مربی هم در جواب، به صورت روزانه ماموریت هایی را به بازیکن می سپارد. با توجه به قرار داشتن پایگاه اصلی این بازی در کشور روسیه، استفاده از این امکان در ایران غیر ممکن است و تنها شهروندان روسی و یا روس زبان می توانند در این بازی ثبت نام کنند.
با توجه به پروسه 50 روزه این بازی و تسک های بسیار خطرناکی که از سوی مربی به کاربر ارائه می شود، انتظار می رود که خانواده ها در طول این مدت متوجه تغییرات رفتاری در فرزند خود شده و با پیگیری از موضوع اطلاع پیدا کنند. با توجه به بافت سنتی اکثر خانواده های ایرانی، بعید به نظر می رسد که خانواده ای وجود داشته باشد که در مدت این 50 روز متوجه تغییرات در فرزند خود نشود. مگر این که با نوجوانی منزوی و جامعه گریز یا دارای مشکلات اجتماعی طرف باشیم که در این صورت عوامل زیادی می توانند در خودکشی وی نقش داشته باشند.
حال با توجه به موارد ذکر شده در بالا می توان به این نتیجه رسید که بازی نهنگ آبی هیچگاه در ایران نبوده و نخواهد بود و همه شایعات موجود در مورد این بازی باعث حاصل همان افسانه های شهری و عامیانه ای هستند که ترس از عواقب بازی، آن را موجب شده است و البته شیطنت های ژورنالیستی و برخی اهداف مشکوک هم در دامن زدن به آن بی تاثیر نبوده اند. گرچه هیچگاه نباید از خطرات احتمالی موجود در فضای مجازی غافل بود.
در هر حال به نظر می رسد که طبق نظر اکثر کارشناسان فضای مجازی، بهترین راه برای جلوگیری از بروز چنین رخدادهایی، اعمال محدودیت های خاص برای استفاده از نوجوانان از فضای مجازی، نظارت بر رفتارهای آن ها در این فضا و داشتن ارتباط عاطفی بیشتر با آنان است.
به یاد داشته باشیم که توجه به این موارد می تواند کشور را در مقابل همه نوع تهدیدات احتمالی فضای مجازی واکسینه کرده و بستری امر را برای فرزندانمان فراهم نماید.

کپی برداری و نقل تمام یا قسمتی از این مطلب به هر شکل (از جمله برای همه نشریه‌ها، وبلاگ‌ها و سایت های اینترنتی) بدون ذکر منبع و نام نویسنده، ممنوع و حرام است و پی گرد قانونی دارد.

1 بار پسندیده شده
برای ارسال نظر وارد سایت شوید

آخرین ارسال های انجمن

ارسال مطلب به ما

برای ارسال مطلب جهت انتشار در قسمت "به قلم دوستان" در وب سایت لطفاً مطلب خود را در قالب نرم افزار word همراه با ذکر نام و شماره تماس به نشانی پست الکترونیکی author@vgpostmortem.ir  ارسال نمائید.

جهت دریافت خبر نامه پست الکترونیکی خود را وارد نمایید.

آمار بازدید

03183635
امروز
دیروز
این هفته
هفته گذشته
این ماه
ماه گذشته
مجموع
3508
4581
16745
2911708
66761
129025
3183635